Korthagen reflectie | Reflectiemodel, stappen & voorbeeld

Het reflectiemodel van Korthagen helpt je om bewust terug te kijken op je eigen handelen en daarvan te leren. Bij een Korthagen-reflectie doorloop je vijf stappen:

• Handelen
• Terugblikken
• Bewustwording van essentiële aspecten
• Alternatieven ontwikkelen
• Uitproberen.

Je kunt het model gebruiken om te reflecteren op bijvoorbeeld een stage, presentatie, gesprek of andere situatie waarin je wilt onderzoeken wat goed ging, wat beter kon en hoe je een volgende keer wilt handelen.

Gebruik Quillbots AI Chat om passende reflectievragen te bedenken en je reflectie verder uit te werken.

Wat is het reflectiemodel van Korthagen?

Met het reflectiemodel van Korthagen reflecteer je systematisch op je eigen handelen. Het model van Korthagen helpt je om terug te kijken op een concrete ervaring, te onderzoeken wat daarin belangrijk was en te bepalen hoe je in een volgende situatie wilt handelen.

Het model is ontwikkeld door de Nederlandse onderwijskundige Fred Korthagen en staat internationaal ook bekend als het ALACT-model. Die naam is gevormd uit de eerste letters van de vijf Engelse fasen:

• Action
• Looking back on the action
• Awareness of essential aspects
• Creating alternative methods of action
• Trial

Wat zijn de 5 stappen van Korthagen?

Het reflectiemodel van Korthagen bestaat uit vijf stappen die samen een cyclus vormen. Je gaat van een concrete ervaring naar terugblikken, bewustwording en het bedenken van een nieuwe aanpak. Die aanpak probeer je vervolgens uit in een nieuwe situatie.

1. Handelen

De cyclus begint met een concrete ervaring of handeling. Dat kan bijvoorbeeld een gesprek, presentatie, stage-ervaring of lastige situatie op het werk zijn. Deze ervaring vormt het uitgangspunt voor je reflectie.

2. Terugblikken

Daarna kijk je zo concreet mogelijk terug op wat er gebeurde. Je onderzoekt daarbij niet alleen wat je deed, maar ook wat je dacht, voelde en wilde en welke rol de ander of de situatie speelde.

3. Bewustwording van essentiële aspecten

Vervolgens onderzoek je wat de belangrijkste aspecten van de ervaring waren. Je zoekt naar verbanden tussen je gedachten, gevoelens, gedrag en de reacties van anderen. Deze stap is belangrijk omdat je hier probeert te begrijpen waarom de situatie verliep zoals die verliep.

4. Alternatieven ontwikkelen

Op basis van je inzichten bedenk je andere manieren waarop je in een vergelijkbare situatie kunt handelen. Je kunt verschillende mogelijkheden afwegen en vervolgens bepalen welke aanpak je wilt uitproberen.

5. Uitproberen

Tot slot pas je de gekozen aanpak toe in de praktijk. Daardoor ontstaat een nieuwe ervaring, waarop je opnieuw kunt reflecteren. Zo begint een nieuwe cyclus.

Voorbeeld van een reflectie volgens Korthagen

Onderstaand voorbeeld laat zien hoe je de vijf stappen van Korthagen kunt toepassen in een reflectie. De situatie gaat over een presentatie waarbij spanning invloed had op het spreektempo.

1. Handelen

Ik gaf een presentatie voor mijn klas. Mijn doel was om de informatie rustig en duidelijk over te brengen.

2. Terugblikken

Tijdens de presentatie merkte ik dat ik gespannen was. Ik praatte sneller dan normaal en keek weinig naar mijn publiek. Achteraf vond ik dat mijn presentatie daardoor minder duidelijk was dan ik had gewild.

3. Bewustwording van essentiële aspecten

Ik merkte dat ik vooral sneller ging praten doordat ik bang was om iets te vergeten. Daardoor concentreerde ik me sterk op wat ik wilde zeggen en lette ik minder op mijn spreektempo en het contact met mijn publiek.

4. Alternatieven ontwikkelen

Een volgende keer kan ik met korte steekwoorden werken in plaats van volledige zinnen uit mijn hoofd te leren. Ook kan ik vooraf oefenen met een rustig spreektempo en tijdens de presentatie bewust korte pauzes nemen.

5. Uitproberen

Bij mijn volgende presentatie werkte ik met steekwoorden en lette ik bewust op mijn spreektempo. Daardoor kon ik rustiger spreken en meer contact maken met mijn publiek. Deze nieuwe ervaring kan ik vervolgens weer gebruiken als uitgangspunt voor een volgende reflectie.

Zo laat een reflectieverslag volgens Korthagen niet alleen zien wat er gebeurde, maar ook wat je uit de ervaring hebt geleerd en hoe je dat in een volgende situatie toepast.

Wat is de reflectiecyclus van Korthagen?

De reflectiecyclus van Korthagen laat zien dat reflecteren geen eenmalig proces is. Na het doorlopen van de vijf stappen ontstaat een nieuwe ervaring waarop je opnieuw kunt reflecteren.

Wanneer je in de laatste stap een nieuwe aanpak uitprobeert, vormt die handeling namelijk weer het begin van een volgende cyclus. Je doorloopt vervolgens opnieuw de stappen van handelen, terugblikken, bewustwording van essentiële aspecten, alternatieven ontwikkelen en uitproberen.

De cyclus ziet er vereenvoudigd zo uit:

handelen → terugblikken → bewustwording → alternatieven ontwikkelen → uitproberen → nieuwe ervaring

Door dit cyclische karakter wordt ook wel gesproken van de cirkel van Korthagen. Het model wordt daarnaast het spiraalmodel van Korthagen genoemd: je doorloopt dezelfde stappen opnieuw, maar bouwt daarbij voort op nieuwe ervaringen en inzichten.

Hoe gebruik je Korthagen in een reflectieverslag?

In een reflectieverslag volgens Korthagen kun je de vijf stappen van het reflectiemodel als structuur gebruiken. Het is belangrijk dat je niet alleen beschrijft wat er gebeurde, maar ook laat zien wat je uit de ervaring hebt geleerd.

Bij het schrijven kun je bijvoorbeeld op de volgende punten letten:

1. Kies één concrete ervaring. Een afgebakende situatie maakt het makkelijker om diepgaand te reflecteren.
2. Schrijf vanuit je eigen perspectief. Beschrijf wat je deed, dacht, voelde en wilde in die situatie.
3. Ga verder dan beschrijven. Onderzoek welke factoren, verbanden en patronen belangrijk waren voor je handelen.
4. Maak je leerpunt concreet. Leg uit wat je hebt ontdekt en wat je in een vergelijkbare situatie anders wilt aanpakken. Je kunt je leerpunt eventueel omzetten in een SMART-doel.
5. Beschrijf hoe je dat gaat uitproberen. Maak duidelijk hoe je je inzicht omzet in een volgende handeling of ervaring.

Een goed reflectieverslag met Korthagen laat dus niet alleen zien wat er gebeurde, maar vooral wat je daarvan hebt geleerd en hoe je dat toepast in een volgende situatie.

Heb je een reflectieverslag geschreven? Gebruik Quillbots Tekst Herschrijven tool om je formuleringen duidelijker te maken en herhaling te verminderen.

Wat is het ui-model van Korthagen?

Het ui-model van Korthagen helpt je om dieper te onderzoeken wat je denken en handelen beïnvloedt. Het model is ontwikkeld om reflectie te verdiepen, vooral om je bewust te worden van essentiële aspecten in de derde stap van het reflectiemodel.

Het model wordt voorgesteld als een ui met verschillende lagen. Van buiten naar binnen onderscheidt Korthagen zeven niveaus:

1. Omgeving: Met welke situatie en omstandigheden heb je te maken?
2. Gedrag: Wat doe je?
3. Vaardigheden: Wat kun je?
4. Overtuigingen: Waar geloof je in en hoe kijk je naar de situatie?
5. Identiteit: Hoe zie je jezelf en je rol?
6. Betrokkenheid of persoonlijke missie: Wat vind je belangrijk en waar doe je het voor?
7. De kern, met kernkwaliteiten: Welke persoonlijke kwaliteiten kenmerken jou?

De verschillende lagen hangen met elkaar samen. Als ze goed op elkaar aansluiten, ondersteunt dat effectief handelen. Als er juist spanning tussen de lagen bestaat, kan dat duidelijk maken waarom je in een bepaalde situatie vastloopt.

Het ui-model kan zo worden gebruikt om een reflectie volgens Korthagen te verdiepen. Vooral de diepere lagen, zoals identiteit, persoonlijke missie en kernkwaliteiten, kunnen inzicht geven in wat je motiveert of juist belemmert. Wanneer deze diepere lagen bij de reflectie worden betrokken, spreekt Korthagen van kernreflectie.

Veelgestelde vragen over Korthagen-reflectie

Kun je Korthagen-reflectie ook gebruiken voor een positieve ervaring?

Ja, je kunt een Korthagen-reflectie ook gebruiken voor een positieve ervaring. Het reflectiemodel is niet alleen geschikt voor situaties waarin iets misging. Je kunt ook onderzoeken wat juist goed werkte, wat jouw aandeel daarin was en welke aanpak of kwaliteiten je in andere situaties opnieuw kunt inzetten.

Wil je onderzoeken waarom een ervaring goed verliep? Gebruik Quillbots AI Chat om verdiepende reflectievragen te bedenken.

Wat is het verschil tussen Korthagen-reflectie en de STARR-methode?

Het verschil tussen een Korthagen-reflectie en de STARR-methode zit vooral in de opbouw.

• Bij het reflectiemodel van Korthagen doorloop je een cyclus van handelen, terugblikken, bewustwording, alternatieven ontwikkelen en uitproberen.
• Bij de STARR-methode beschrijf je achtereenvolgens de situatie, de taak, de actie, het resultaat en de reflectie.

Het model van Korthagen legt meer nadruk op leren van een ervaring en het uitproberen van nieuw handelen. STARR helpt vooral om een concrete situatie en je eigen rol daarin systematisch te beschrijven en te beoordelen.

Twijfel je welke reflectiemethode bij je opdracht past? Gebruik Quillbots AI Chat om Korthagen-reflectie en STARR te vergelijken aan de hand van jouw situatie.

Hoe lang moet een reflectie volgens Korthagen zijn?

Hoe lang een reflectie volgens Korthagen moet zijn, staat niet vast. De juiste lengte hangt af van je opdracht, opleiding en eventuele beoordelingscriteria. Belangrijker dan het aantal woorden is dat je voldoende ingaat op wat je hebt geleerd en hoe je die inzichten in een volgende situatie wilt toepassen.

Heb je je reflectie al geschreven? Gebruik Quillbots Tekst Herschrijven tool om lange of onduidelijke formuleringen duidelijker en beknopter te maken.

Is het reflectiemodel van Korthagen alleen bedoeld voor studenten?

Nee, het reflectiemodel van Korthagen is niet alleen bedoeld voor studenten. Ook professionals kunnen het model gebruiken om terug te kijken op hun handelen en daarvan te leren. Het reflectiemodel kan bijvoorbeeld worden toegepast in onderwijs, coaching en andere werksituaties waarin professionele ontwikkeling centraal staat.

Wil je het model toepassen op een situatie uit je werk? Gebruik Quillbots AI Chat om reflectievragen te bedenken die aansluiten bij jouw beroep of werksituatie.

Moet je een reflectie volgens Korthagen altijd opschrijven?

Nee, je hoeft een reflectie volgens Korthagen niet altijd op te schrijven. Je kunt de vijf stappen gebruiken voor een schriftelijk reflectieverslag, maar je kunt ook mondeling reflecteren, bijvoorbeeld tijdens een gesprek met een docent, coach of collega. Het belangrijkste is dat je bewust terugkijkt op je handelen en onderzoekt wat je daarvan kunt leren.

Bereid je een reflectiegesprek voor? Gebruik Quillbots AI Chat om vooraf passende vragen te bedenken waarmee je dieper op je ervaring kunt ingaan.